Gouda is één brok historie. Geschiedenis waarvan je ook nu nog geniet. 14 tips om je onder te dompelen in het Goudse verleden en verhalen die je laten dwalen door de middeleeuwse straatjes van weleer. Een lijst beeldbepalende monumenten. Van karakteristieke hofjes, kerken, wereldvermaarde sluizen tot levendig erfgoed met een nieuwe functie.
Sint-Janskerk
Als muren konden spreken, dan buitelden de verhalen in de Sint-Janskerk over elkaar heen. De kruiskerk uit 1278 werd meerdere malen herbouwd en is met 123 meter de langste kerk van Nederland. De 72 gebrandschilderde ramen van de gebroeders Crabeth, bekend als de Goudse Glazen, zijn uniek in de wereld. De ramen vertellen Bijbelse- en historische verhalen en maar liefst 61 stuks zijn tussen 1530 en 1601 gemaakt. Ze overleefden zelfs twee Beeldenstormen. De originele ontwerptekeningen - canons - zijn bewaard gebleven en liggen in een klimaatkluis. Achter elkaar gelegd zijn de canons ruim twee kilometer lang, goed voor een plek in het World Guiness Book of Records. Een audiotour die bij de entreeprijs is inbegrepen onthult de verborgen schatten. Ook is er een kindertour en bezit de kerk een akoestiek om door een ringetje te halen. Een concert in de Sint-Janskerk is dus een absolute aanrader.
Het oude Stadhuis van Gouda
Het oude Stadhuis van Gouda is zonder twijfel Gouda’s meest gefotografeerde monument. De kenmerkende rode luiken, natuurstenen gevel, het carillon, de beelden van belangrijke figuren uit de Goudse geschiedenis en het klokkenspel zijn echte eyecatchers. In de zomer van 1438 raakte het stadhuis zwaar beschadigd door een stadsbrand. In 1448 werd het in laatgotische stijl herbouwd. Het interieur stamt uit de 17e en 18e eeuw en het 400 jaar oude wandtapijt in de Trouwzaal is van grote schoonheid. Tot de zomer 2027 is het stadhuis gesloten voor een verbouwing. Daarna gaat het in volle glorie weer open voor publiek en voor wie wil trouwen op een historische locatie.
De Goudse Waag
De Goudse Waag op de Markt is een beeldbepalend rijksmonument uit 1668 van bouwmeester Pieter Post, ook de architect van Huis ten Bosch in Den Haag en De Waag in Leiden. Jaren geleden werden in het pand alle goederen boven de 10 pond gewogen om daar belasting over te heffen. Het grote reliëf aan de gevel herinnert daaraan en de originele weegschalen zijn binnen te bewonderen. Nu is het een museum over het Goudse handelsverleden en de Made in Gouda-producten zoals kaas die je er ook koopt. Met de audiotour hoor je meer over de geschiedenis zoals het verhaal over ‘Niet te hoogh niet te laeg, van passe’, een zin die op de gevel van Foodbar de Zalm staat. Het pand mocht bij herbouw niet hoger worden dan de Waag omdat het een prestigeobject van het toenmalige gemeentebestuur was. Voor de leukste Gouda-tips ga je naar VVV Gouda op de begane grond!
Museum Gouda & het Catharina Gasthuis
De kunstschatten van Museum Gouda zijn sinds 1947 gehuisvest in het 15e-eeuwse Catharina Gasthuis. Ooit was dit een uitvalsbasis voor reizigers, zieken en armen. In dit mooiste stukje van Gouda waan je je even terug in de middeleeuwen. Zeker als je onder het prachtige Lazaruspoortje doorloopt en in de mooie museumtuin staat. In het museum komt de stadsgeschiedenis tot leven, met altaarstukken, een vaste collectie Gouds plateel op de plateelzolder en een interactieve stadsmaquette dat het Gouda uit 1568 laat zien. Daarnaast zijn er actuele, spraakmakende exposities.
Agnietenkapel
De Agnietenkapel aan de Nieuwe Markt is een middeleeuwse kapel. Wat je nu nog ziet is het restant van het Sint-Agnietenconvent uit 1450, een vrouwenklooster. Toen was het een werkplaats voor de tapijtwevers, restanten van de verfbaden zijn nu zichtbaar in de bestrating. Ook gebruikte de Bank van Lening tussen 1650 en1924 het monumentale pand. Tegenwoordig heeft de kapel een culturele functie en luister je er onder meer naar concerten.
Visbanken
De vis wordt duur betaald! Al in de 15e eeuw bezat Gouda een visbank waar gevangen vis werd verhandeld. De visbank aan de Lage Gouwe was voor de Goudse vishandelaren, die aan de Hoge Gouwe voor handelaren van buiten de stad, ook wel de ‘Vreemden Vismarkt’ genoemd. De huidige visbanken dateren uit 1588 en zijn een historische locatie waar restaurant Brunel en Kamphuisen eet & drinklokaal hun terrassen hebben. Het bijbehorende 18e-eeuwse brugwachtershuisje (ook wel commissarishuisje), bedoeld voor keurmeesters, is veranderd in een expolocatie van kunstcentrum De Firma Gouda.
Donkere Sluis (nabij de Visbanken)
De Donkere Sluis is een van Nederlands oudste sluizen, ontstaan rond 1250, en een waterbouwkundig monument. Na de bouw van een tweede sluis, het Amsterdams Verlaat en de Havensluis bij de Hollandsche IJssel ontstond destijds de langste sluiskamer ter wereld. Met een lengte van bijna 800 meter is het nog altijd cruciaal voor de binnenvaart tussen Amsterdam en Rotterdam. Sinds 1954 is het een waterbouwkundig monument.
Gouds Metaheerhuis
In 1899 werd achter het Joodse bejaardentehuis aan de Oosthaven een Metaheerhuis gebouwd. Dit rijksmonument met geel metselwerk was een plek waar overledenen werden gewassen en gereinigd voor hun begrafenis. Nu is het een gedenkplaats voor Goudse Joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Stichting Metaheerhuis onderhoudt het huis en ontvangt bezoekers, plaatst Stolpersteine en organiseert rondwandelingen.
Gouwekerk
De officiële naam is Sint-Jozefkerk, maar door de ligging aan de Hoge Gouwe kreeg deze met rode bakstenen gebouwde kerk de naam Gouwekerk. De 80 meter hoge toren is een markant hoogtepunt in de stad. In 1972 werd de laatste mis opgedragen en in 2024 kreeg het na een verbouwing een multifunctionele bestemming. Nu is het een bruisende plek voor concerten, evenementen, kerkdiensten, bijeenkomsten en exposities.
Hofje Willem Vroesenhuis
Zodra je de zijpoort aan de Spieringstraat opendoet van het Hofje Willem Vroesenhuis waan je je in een andere tijd. In het hofje uit 1555 staat het Willem Vroesenuis, destijds een Oudemannenhuis voor arme, oude mannen, gesticht door Willem Willemszoon Vroesen. Om daar te mogen wonen, moest je poorter van de stad zijn, ongehuwd, niet ouder dan 50 jaar, van goede naam en faam, vrij van schulden en je mocht geen ruziezoeker zijn. Pas in 1977 verliet de laatste bewoner het monumentale pand. Een aantal jaren later werd het complex gesplitst in achttien wooneenheden. Het is toegankelijk met een gids, als de deur open is of tijdens Open Monumentendagen.
Hofje van Cinq
Het Hofje van Cincq is een rijksmonument uit 1700, gesticht als hofje van barmhartigheid door Cornelis Cincq. Met zijn nalatenschap wilde hij huisvesting aan arme ouderen bieden. Dat mondde uit in de bouw van twaalf woningen met boven de toegangspoort de regentenkamer. Het is in zijn geheel bewaard gebleven en wordt anno nu bewoond door particulieren.
De Vier Gekroonden
Stop even bij nummer 6 in de Naaierstraat voor het prachtige, laatgotische huis met de Vier Gekroonden, een rijkelijk bewerkt zogenoemd gevelfries. Het laat metselaars en steenhouwers zien en is een eerbetoon aan ‘De Vier Gekroonden’, vier martelaren uit de 4e eeuw, die weigerden een afgodsbeeld voor keizer Diocletianus te bouwen. Zij moesten dit met de dood bekopen en werden in loden kisten in een rivier gedumpt. Zo groeiden zij uit tot patroonheiligen van de bouwvakkers.
Jeruzalemkapel
In het historische hart van Gouda staat de Jeruzalemkapel, een monument waarvan de geschiedenis teruggaat tot rond 1500. Deze twaalfzijdige kapel, geïnspireerd op de Heilige Grafkerk in Jeruzalem, werd gebouwd door de Goudse pelgrim Gijsbert Willemsz Raet als herinnering aan zijn reis naar het Heilige Land. Door de eeuwen heen was de kapel gebedshuis en ontmoetingsplek voor kunst, muziek en cultuur. Nu is dit rijksmonument een locatie voor exposities en vergaderingen en kun je er trouwen via Relais & Châteaux Weeshuis Gouda.
Remonstrantse poortje & bomenkathedraal Gouda
Een serene plek bij het Remonstrantse poortje in de Keizerstraat. Dit Goudse hofje is het enige overblijfsel van de Remonstrantse kerk die hier tot de jaren ‘80 van de vorige eeuw stond. Het is een besloten, groene ruimte die fungeert als bomenkathedraal en de rijke geschiedenis van vrijdenkers in Gouda ademt. In het voorjaar en de zomer een mooie plek voor het maken van foto’s.
Wandel door de Goudse geschiedenis
Ontdek Gouda met het Goudse Gidsen Gilde en reserveer een plekje voor een instapwandeling. Zoals de Historisch Gouda-wandeling tijdens de kaasmarkt op de donderdagen tussen april en september. Of koop bij VVV Gouda het door de gidsen geschreven boekje ‘Op pad in historisch Gouda’ met alle favoriete plekken van de gidsen. Een andere optie is dwalen door de Goudse steegjes met het boek de 25 Steegjeswandeling in de hand. De steegjes verwijzen naar beroepen van toen zoals messenmakers (Messenmakersteeg), leerlooiers (Leerlooierspoort) en viswijven (Vissteeg). Van de steegjeswandeling is ook een gids bij VVV Gouda te koop.
Tot slot vind je leuke, historische themawandelingen op ExploreGouda.nl
Meer op Wandelen in Gouda in de Goudse Agenda
